Sự phát triển của email

Năm 1969. Neil, Buzz và một người mà chẳng mấy ai nhớ tên đã đặt chân lên mặt trăng. Một kỳ tích mà từ đó đến nay vẫn chưa được lặp lại. Những bộ óc hàng đầu ở Mỹ đã đưa họ lên đó bằng tên lửa, với sức mạnh tính toán còn kém hơn cả thiết bị mà bạn đang dùng để đọc nội dung này.

Nhưng trong khi trung tâm điều khiển nhiệm vụ có thể nói chuyện với con người ở cách xa hàng dặm ngoài không gian, thì phần còn lại của thế giới vẫn phải cầm bút và giấy lên (những người tiên tiến hơn có lẽ dùng máy đánh chữ) khi muốn viết cho nhau. May mắn thay, giải pháp đang đến gần.

Cũng trong năm 1969, một điều gì đó đã bắt đầu và sau này phát triển thành một kênh để gửi và nhận tin nhắn mọi lúc mọi nơi. Một cách để chuẩn bị và sắp xếp suy nghĩ, duy trì tính trang trọng, cung cấp hồ sơ bằng văn bản và cho phép phản hồi thuận tiện. Tất cả trong khi vẫn ít gây phiền hơn và có tổ chức hơn so với các cuộc gọi điện thoại.

Đúng vậy, email giờ đây là một công cụ thiết yếu đối với tất cả chúng ta. Nhưng nó đã ra đời như thế nào?

Phôi thai sớm nhất của email

Lịch sử của email bắt đầu khi một hệ thống có tên ARPANET (viết tắt của Advanced Research Projects Agency Network) ra đời. Là tiền thân của Internet mà chúng ta sử dụng ngày nay, nó được xây dựng chủ yếu để cho phép chia sẻ tài nguyên và tệp giữa các máy tính từ xa (thay vì duyệt các máy chủ bên ngoài). Những hệ thống như thế này (và thậm chí một số hệ thống có trước nó) cho phép người dùng lưu tin nhắn cho nhau trên các ổ đĩa dùng chung đó, nhưng đây khó có thể xem là cách cá nhân, trực tiếp và đòi hỏi sự chú ý như cách chúng ta nghĩ về email.

Email đầu tiên được gửi khi nào?

Tất cả đã thay đổi vào năm 1971, khi cuối cùng đã có một bước “nhảy vọt” cho email. Kỹ sư máy tính Ray Tomlinson đã chỉnh sửa hai chương trình có sẵn trên ARPANET — SNDMSG, một trình nhắn tin sơ khai, và CPYNET, một hệ thống truyền tệp. Bằng cách kết hợp cả hai, Thomlinson đã tạo ra một hệ thống cho phép gửi tin nhắn đến các máy tính cụ thể trên một mạng lần đầu tiên.

Đó là hệ thống email mạng đầu tiên, cho phép giao tiếp vượt ra ngoài việc để lại tin nhắn trên một máy chủ duy nhất. Điều này có thể được xem là tin nhắn email đầu tiên. Có lẽ đáng chú ý nhất, Tomlinson đã tạo ra cấu trúc của một địa chỉ email mà chúng ta vẫn dùng đến ngày nay, bao gồm tên, máy chủ và ký hiệu @ cực kỳ quan trọng đó. Dù ký hiệu này đã từng có những cách dùng trước đó, nhưng có lẽ nhiều người trong chúng ta sẽ không thường xuyên dùng ký hiệu đầy cá tính này nếu không có Tomlinson. Ở một số nơi, nó được nhắc đến vì trông giống một con ốc sên, hoặc thậm chí là một chú khỉ nhỏ.

Bằng cách chuẩn hóa địa chỉ và cho phép mọi người nhận tin nhắn trực tiếp theo cách an toàn và nhanh chóng, Tomlinson thực sự đã đặt email lên con đường trở thành thứ như ngày nay.

Email trong môi trường chuyên nghiệp

Điều quan trọng cần lưu ý là sự mở rộng của email trong thập niên 1970 chỉ có thể xảy ra nhờ sự phát triển của ARPANET. Mạng này đã tăng từ bốn ‘nút’ lên hơn 20, và các nút đó bao gồm nhiều cơ sở giáo dục, cũng như các tổ chức quân sự và chính phủ, như NASA.

Nhờ sự mở rộng này, email đã được áp dụng trong nhiều môi trường chuyên nghiệp như một cách giao tiếp tiêu chuẩn. Các nhà nghiên cứu, học giả và quân nhân đều sử dụng email như một cách để giữ liên lạc.

Năm 1975, John Vittal đã phát triển chương trình đầu tiên giống với thứ mà ngày nay chúng ta nghĩ đến như một ứng dụng email. Lần đầu tiên, các nút như ‘Reply’ và ‘Forward’ xuất hiện, giúp việc nhóm các tin nhắn thành cuộc hội thoại và chia sẻ với nhiều người nhận trở nên dễ dàng hơn.

Cuối thập niên 70 và đầu thập niên 80

Nữ hoàng Elizabeth có thể đã gửi email đầu tiên của mình vào năm 1976 (trên ARPANET già cỗi nhưng đáng tin), nhưng có lẽ tôi không cần phải nói với bạn rằng những người như chúng ta phải đợi khoảng hai thập kỷ sau đó mới có thể gửi email, chứ chưa nói đến việc làm điều đó thoải mái ngay tại nhà.

Để điều này xảy ra, ARPANET phải phát triển. Nó được tích hợp với các mạng khác (‘Internetwork’ là nguồn gốc của từ Internet). Việc áp dụng các giao thức TCP/IP vào năm 1983 là yếu tố then chốt cho sự tích hợp này, vì nó cho phép các mạng khác nhau tương thích với nhau.

Một yếu tố cũng quan trọng không kém đối với sự phát triển của email như chúng ta biết ngày nay là việc tạo ra hệ thống tên miền (DNS). Trong ARPNET, một tệp duy nhất có tên HOSTS.TXT được dùng để kết nối tên máy chủ và địa chỉ IP. Việc duy trì tệp này là một quy trình thủ công, cũng như việc phân phối nó cho các thành viên trong hệ thống. Hệ thống tên miền mới được tạo ra có thể mở rộng và dễ hiểu hơn, khiến nó thân thiện hơn với người dùng.

Xét về mặt kỹ thuật, nó cũng giúp việc quản lý và định tuyến email trong một mạng ngày càng phức tạp trở nên dễ dàng hơn. Dù chúng ta vẫn giữ lại ký hiệu @ được yêu thích từ Tomlinson, định dạng user@host đã được thay thế bằng user@domain.com. Giai đoạn hình thành của cấu trúc email mang tính biểu tượng đã hoàn tất.

Tiếp tục e-volution

Năm 1985, email cuối cùng cũng có tệp đính kèm cùng với một giao diện chính thức, thân thiện với người dùng. Trước đó, các tệp phải được mã hóa vào phần nội dung văn bản của email. Cách mã hóa có thể đã thay đổi (từ uuencode và BinHex sang các phương pháp hiệu quả hơn như MIME vào thập niên 1990), nhưng nguyên tắc đính kèm tệp là điều đã gắn bó với email kể từ đó và rất quan trọng đối với cách chúng ta nghĩ về và sử dụng email ngày nay.

Cuối cùng, thập niên 80 cũng chứng kiến sự phát triển của các giao thức gửi thư quan trọng. IMAP, POP, SMTP đều ra đời trong thập niên 80.

Thập niên 90

Có thể nói, đây mới là cuộc cách mạng. PlayStation, Girl Power, Pokemon, và đâu đó trong mớ hỗn hợp ấy, email đã có những bước tiến lớn nhất từ trước đến nay. Lần này, vấn đề không còn quá nhiều về thông số kỹ thuật nữa (dù mọi thứ đã được cải thiện không thể đo đếm trong suốt thập kỷ đó), mà là về mức độ phổ biến. Đầu thập niên 90, nếu bạn biết email là gì thì bạn được xem là người bắt kịp xu hướng; một thiên tài công nghệ. Đến đầu những năm 2000, từ trẻ con đến ông bà đều gửi email qua lại khắp nơi. Vậy điều gì đã thay đổi?

Khi các công ty đồng loạt lên mạng, cùng với một thị trường gia đình đang bùng nổ (dù hơi tốn kém), mọi thứ bắt đầu sáng sủa hơn với email. Nhưng email vẫn chưa hoàn toàn dễ dùng. Hầu hết mọi người nhận địa chỉ email từ Nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) của họ. Nhưng họ lấy ISP bằng cách nào, bạn hỏi à?

Thiết lập email tại nhà

Họ sẽ về nhà, cầm chặt chiếc CD mua từ cửa hàng PC gần nhà, cho vào máy, và gói Internet quay số của họ sẽ đi kèm một hộp thư. Sau vài giờ la hét với bộ định tuyến không chịu hợp tác, rồi lật tung thảm lên để xem cáp có bị đứt ở đâu không, cuối cùng chúng ta có thể lên mạng. Tiếp theo là thiết lập email.

Tùy vào nhà cung cấp bạn chọn, đó có thể là một quy trình khá phức tạp. Nhập thông tin máy chủ vào một ứng dụng như Outlook hoàn toàn không phải chuyện dễ dàng. Hộp thư trực tuyến khi đó chưa thực sự phổ biến, nên email của bạn được lưu trên ổ cứng.

Sự ra đời của thư rác

Email spam đầu tiên được gửi vào năm 1978 bởi một nhà tiếp thị kỹ thuật số, người đã chuyển tiếp email đến vài trăm người dùng ARPANET. Có lẽ ông là người đầu tiên nhìn thấy tiềm năng của kiểu tiếp thị qua hộp thư đến này, vốn bản thân nó có lẽ bắt nguồn từ thư rác qua bưu điện, nhưng chắc chắn ông không phải là người cuối cùng.

Cũng giống như dây an toàn được phát minh 73 năm sau ô tô, phải đến năm 1996 bộ lọc spam đầu tiên mới xuất hiện. Nó được xây dựng bởi hai kỹ sư, Dave Rand và Paul Vixie. Sử dụng một giao thức gọi là MAPS, nó chặn địa chỉ IP của những đối tượng vi phạm đã biết, nghĩa là không tin nhắn nào của họ có thể lọt qua.

Từ đó, các đổi mới kỹ thuật đã giúp hạn chế email dựa trên đủ thứ, từ tên không khớp, đến các dòng tiêu đề đã biết, hoặc các máy chủ thư đáng ngờ. Giờ đây, chúng ta thậm chí còn thấy AI được dùng để chặn những email không mong muốn - nhưng chúng ta đang đi quá nhanh rồi. Quay lại năm 1996…

Khoảng vào thời điểm này email đã trở thành tiêu chuẩn cho gần như mọi hình thức liên lạc liên quan đến kinh doanh. Xét cho cùng, dùng email để giao tiếp với khách hàng sẽ dễ hơn (đặc biệt là trong khâu chăm sóc sau bán hàng). Không có chi phí bưu chính ngầm định, và nó đòi hỏi một đội ngũ ít chuyên sâu hơn so với đường dây điện thoại. Điều này phần lớn là do các khung giờ cao điểm, khi mọi người thường gọi đến cùng một lúc. Những cân nhắc này, cùng nhiều yếu tố khác, đã khiến các doanh nghiệp chọn email làm phương thức liên lạc ưu tiên của họ, gần như trên mọi phương diện so với thư tín và điện thoại.

Sự ra mắt của Hotmail & Rocketmail năm 96

Tầm quan trọng của hai tên tuổi lớn này (Rocketmail sau đó trở thành Yahoo) thực sự khó có thể nói quá. Đúng, chúng rất thời thượng, và là một trong những công ty đầu tiên cấp địa chỉ email miễn phí ngoài các ISP, nhưng còn hơn thế nữa…

Họ có:

• Một hộp thư trực tuyến, giúp email có thể truy cập từ bất cứ đâu có kết nối Internet.

• Dung lượng lưu trữ trực tuyến miễn phí.

• Một địa chỉ email ngầu hơn những địa chỉ ISP cứng nhắc kia.

Và thì sao nếu giới hạn dung lượng hộp thư đến của Hotmail chỉ là 2MB khá hạn chế? Chúng ta vẫn có thể đăng nhập ở chỗ làm để lén kiểm tra email cá nhân, mà chẳng ai hay biết.

Nhưng còn hơn cả thế. Bằng cách khiến email trở nên hấp dẫn, những công ty như vậy đã giúp mở đường cho điều tiếp theo. Email thực sự dành cho đại chúng.

Đầu những năm 2000

Ai còn nhớ những email dây chuyền bất tận không? Nhận cập nhật cuộc sống từ những người bạn chưa từng gặp? Những kiểu sáng tạo tự phát này xuất hiện khi một nhóm người dùng bình dân hơn cuối cùng cũng đã tiếp cận được phương tiện email.

Con người và các châu lục dường như gần nhau hơn một chút nhờ email. Nhưng trong khi những điều tốt đẹp nắm tay nhau và hát We Are The World để ăn mừng sinh vật mới này, thì dĩ nhiên cũng có những kẻ nhìn thấy cơ hội để lợi dụng.

Các mối đe dọa bảo mật mới nổi

Spam, lừa đảo phishing, virus và các trò lừa khác đã bùng nổ mạnh mẽ trong suốt những năm 2000. Cứ thứ gì bạn nghĩ ra, sẽ có ai đó cố gửi nó qua email. Theo thời gian, chúng ta trở nên tinh vi hơn trong việc nhận diện chúng, nhưng những kẻ thủ ác cũng trở nên tinh vi hơn trong việc che giấu ý đồ của mình. Trong khi đó, các đội ngũ kỹ thuật của nhiều nền tảng email khác nhau đã nghĩ ra những cách riêng để chống lại những điều này. Từ phần mềm chống virus quét từng tin nhắn, đến các giao thức mã hóa như PGP (Pretty Good Encryption, cái tên nghe cũng khá thẳng thắn).

Có quá nhiều quy trình kỹ thuật để liệt kê ở đây khi nói đến bảo mật nói chung, nhưng cách dễ hiểu nhất là mỗi khi một mối đe dọa mới xuất hiện, sẽ có những nhóm người sẵn sàng nghĩ ra cách đối phó với nó.

Gmail

Chúng tôi không thể viết bài blog này mà không ngả mũ trước chương trình duy nhất đủ táo bạo để cố thay thế chữ E trong Email.

Có thể nói, Gmail chỉ là cú thử sức của Google với Hotmail. Nó không hẳn làm điều gì khác biệt, nhưng lại làm mọi thứ tốt hơn rất nhiều. Nó mang đến những cải tiến lớn về dung lượng lưu trữ để có thêm chỗ cho email và tệp đính kèm. Nó cải thiện bộ lọc spam, giúp hộp thư đến của chúng ta có ít email đáng ngờ hơn đáng kể, và áp dụng công cụ tìm kiếm khét tiếng của công ty mẹ vào ngữ cảnh email của chúng ta.

Dù yêu hay ghét, những gì Gmail làm đã thay đổi các nhà cung cấp email mãi mãi. Bằng cách giới thiệu các tính năng mới và giới hạn hào phóng hơn, tất cả đối thủ cạnh tranh của nó cũng buộc phải nâng cấp, nên email nói chung đã trở nên tốt hơn nhờ đó.

Thập niên 2010

Được rồi, với một số người thì điều này xảy ra sớm hơn một chút trước năm 2010, nhưng để có một con số tròn trịa đẹp mắt, thì khoảng thời gian này là lúc tất cả chúng ta bắt đầu muốn có email ở mọi nơi mình đến — ngay trong túi. Sự xuất hiện của email di động đã dẫn đến một số đổi mới. Trước hết là cả một loạt ứng dụng mới, nhưng cũng là sự cải thiện trong việc đồng bộ hóa giữa các thiết bị của chúng ta.

Việc tạo email trên thiết bị của bạn trở nên dễ dàng, và bản nháp đó sẽ có sẵn trên PC ngay khi cần. Sự cộng hưởng này giúp theo dõi mọi thứ tốt hơn và là một bước tiến rõ rệt so với cách các ứng dụng như Outlook trước đây lưu trữ mọi thứ được tạo ở chế độ “offline”.

Quản lý cuộc sống của chúng ta

Chức năng lịch cũng trở nên quan trọng hơn vào khoảng thời gian này. Với phần mềm thiết bị thường do Apple hoặc Google tạo ra, ít nhất một ứng dụng thư trên bất kỳ thiết bị nào cũng có khả năng được gắn chặt với lịch của thiết bị, nghĩa là các cuộc họp chúng ta sắp xếp qua email sẽ được đồng bộ ngay với lịch chung và luôn đi theo chúng ta mọi lúc. Những điều nhỏ như vậy chính là thứ khiến việc tích hợp email trên thiết bị trở nên tốt hơn rất nhiều.

Việc thêm nhiều tài khoản vào một ứng dụng email cũng trở nên dễ dàng hơn. Không thích Outlook? Giờ đây bạn có thể đưa địa chỉ Hotmail của mình vào ứng dụng Gmail và ngược lại. Việc thiết lập email trở nên đơn giản hơn nhiều, và nhiều nền tảng như vậy có tích hợp tự động, nơi chúng chỉ cần chuyển bạn đến đăng nhập vào tài khoản liên quan.

Sự bùng nổ của email marketing

Thập niên 2010 cũng chứng kiến sự bùng nổ của email marketing. Nói rõ hơn, email marketing không phải là spam (mặc dù hai khái niệm này có thể bị nhầm lẫn nếu các công ty không cẩn thận).

Email marketing là những gì chúng ta nhận từ các công ty mà chúng ta thực sự muốn nghe tin từ họ. Và không giống spam, các ưu đãi là có thật, và sản phẩm thì (về lý thuyết) phù hợp với chúng ta. Nếu được thực hiện đúng cách, email marketing có thể được doanh nghiệp tận dụng để kiếm hàng nghìn bảng Anh mà không làm phiền người nhận. Tại sao nó lại thành công đến vậy? Chà, có một số lý do, nhưng chủ yếu là vì nó có chi phí thấp, có một nhóm khán giả tự nguyện thể hiện sự quan tâm, và có thể được tùy chỉnh vô tận để phù hợp với từng nhóm nhân khẩu học.

Thập niên 2020 và xa hơn nữa…

Trong khi email doanh nghiệp có thể đã khởi đầu cho cả cơn sốt email, thì chắc chắn nó đã đi một chặng đường dài kể từ những ngày đầu đó. Các nền tảng miễn phí thì ổn cho địa chỉ cá nhân của chúng ta, nhưng giờ đây doanh nghiệp cần những công cụ mà người dùng phổ thông không cần. Và các doanh nghiệp nhỏ giờ đây cần một cách dễ dàng, chi phí thấp để trông chuyên nghiệp.

Ngay cả trước năm 2020, việc gửi email cho khách hàng bằng một tài khoản phổ thông (như Gmail và Hotmail) đã bị gắn với spam hoặc các mối đe dọa phishing. Vì vậy, tầm quan trọng của việc có một địa chỉ email chứa tên miền của bạn đã tăng lên để tăng tính xác thực cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, hiện nay doanh nghiệp còn cần những công cụ khác bên cạnh địa chỉ ‘yourname@yoursite.com’. Bảo mật cao hơn, xử lý email ở cấp độ cao (bí danh và chuyển tiếp), và lịch chỉ là một vài ví dụ. Điều này đã trở nên quan trọng với doanh nghiệp ở mọi quy mô, đó là lý do bạn có thể tìm thấy các nhà cung cấp email chuyên nghiệp dành riêng cho doanh nghiệp nhỏ.

AI và tương lai

Ngày nay, machine learning có thể được sử dụng để giúp bảo vệ hộp thư đến của chúng ta. Các công cụ AI có thể giúp sắp xếp tệp, hoặc thậm chí viết email thay chúng ta nếu muốn. AI mới chỉ bắt đầu bộc lộ sức mạnh của chính nó khi chúng ta, với tư cách con người, nghĩ ra những cách mới để tận dụng nó.

Chúng ta có khả năng sẽ thấy AI được tích hợp vào cuộc sống của mình nhiều hơn bao giờ hết, và email cũng không ngoại lệ.

Về mặt bảo mật, tính hai mặt của AI có nghĩa là cứ mỗi người cố dùng nó để hack email hoặc thực hiện một trò lừa đảo khác, sẽ có người khác sử dụng AI của riêng họ để chống lại. Cuộc chiến kỳ lạ giữa máy tính tốt và máy tính xấu này có nghĩa là chúng ta khó có thể chứng kiến những tổn hại lớn đối với bảo mật email.

Nhưng ngay cả AI cũng chưa phải là điểm kết thúc. Tương lai của email vẫn còn ở phía trước với bảo mật tiên tiến hơn và các tích hợp khác sẽ đưa nó lên một tầm cao mới.

Email đã có một quá khứ đầy màu sắc và thú vị. Có lẽ hơn bất cứ điều gì khác, nó là minh chứng cho sức bền của ngôn từ viết như một hình thức giao tiếp. Một thứ mà, trái với mọi dự đoán, không chỉ đứng vững trước thử thách của thời gian mà còn phát triển mạnh mẽ khi ngày càng có nhiều cách sử dụng mới xuất hiện. Mọi ưu điểm khác của email chỉ có thể tồn tại nhờ mong muốn bẩm sinh của chúng ta trong việc giao tiếp bằng ngôn từ.